Reply
Thread Tools
Unread 17.11.07, 07:50 PM   #1
Halis ECE
Araştırmacı Yazar
 
Halis ECE's Avatar
 
Join Date: Aug 2005
Posts: 1,301
Tesekkür: 0
38 Mesajina 45 Tesekkür Aldi
Rep Power: 11
Halis ECE is an unknown quantity at this point
Send a message via MSN to Halis ECE
Default İsim kültürü, lakap ve ünvanlar

Halis ECE
forumankebut.net - İsim kültürü, lakap ve ünvanlar
İsim kültürü, lakap ve ünvanlar


Modern toplumlar”da insan, kendi ismiyle yalnız başına bırakılmıştır. Kendi ismi artık onu tanıtmaya yetmez.

Fert; cemiyet içinde sıra no., sicil no., kayıt no., diploma no., kod no. gibi referans bilgileriyle yeri belirlenen bir eleman olmuştur.

İnsanın, tabiî olmayan bu çeşit kodlamalarla, aynen lojistik bir malzeme (herhangi bir askerî harekâtta yol, haberleşme ikmâl gibi hizmetleri sağlayan eşya) gibi belirlenmesi “çağdaş” Batı kültürünün ekonomi ve matematiğe dayalı mantığına çok da uygun düşmektedir.

Böylece insanlar, cemiyet içinde semereli (verimli-başarılı) oldukları sâhalara yönlendirilmekte ve eserleriyle değerlendirilmektedir.

Ferdin bir dizi kod numaraları dışında hakiki şahsiyeti ise, ismiyle birlikte sanki “ke-en lem-yekün (hiç yokmuş gibi)sayılmıştır. Bu da insanın, kendine ve cemiyete yabancılaşmasının bir işâretidir. Halbuki Osmanlı-İslâm kültüründe isim müessesesi, yakın çevreden başlayarak ferdi cemiyete bağlar, onu tanıtır, yabancılaşmayı ortadan kaldırırdı.
***

Klasik kültürümüzde isimler, âdeta kategorik (şüpheye meydan vermeyen, kesin, açık) bilgileri içine alan düzenli bir fihrist (liste, indeks) meydana getirirdi. Bu fihrist içindeki unsurların bir kısmı sâbitti ve ömür boyu değişmezdi... Bir kısmı da kendiliğinden tabiî biçimde veya isim sahibinin dileğiyle değişebilirdi.

Sâbit olan unsurların bazıları, ferdin seçimine bağlı değillerdi. Kategorik isim indeksinin en mühim unsuru, günlük hayatta “ad” dediğimiz “isim veya alem”, ebeveyn tarafından seçilir ve değişmezdi. Bu, ferdin büyük âile içinde imtiyaz faktörü idi. Ancak ismin, kompozisyonun diğer unsurlarıyla birlikte her zaman kullanılması gerekmezdi.

Bir diğer “değiştirilemez” kısım da “ibn (oğlu)” ve “bint (kızı)” kelimeleriyle belirlenen ve “isim”den sonra kullanılan “neseb (soydan geliş)” kısmı idi. Buna karşı “ebû (baba)” veya “ümm (anne)” ile bir başka “ism”in birleşerek meydana getirdikleri “künye” kısmı, “isim”den önce geliyor ve diğer bilgilere lüzum kalmadan yalnız başına da kişiyi belirleyebiliyordu: Ebû Bekir, Ebû Hanîfe, Ebû’l-Fâruk gibi... Bu kısım, tabiî olarak zaman içinde değişebiliyordu.

Lakab ve nisbet” bilgileri de isteyerek veya tabiî olarak değişebilme imkânına sahipti. Meselâ et-Tavîl (uzun), Leng (aksak-topal), Peçevî (Peç’li) gibi. Çoğu kez zamanla lakab’lar ism’in yerini alırlar ve yalnız başına kullanılırlardı.

Mansıb, uhde, mertebe ve ünvanlar” kategorisindeki “bilgi-isimler”, hitab ile lakab’dan farklıdır. Çünkü nezâket îcâbı kullanılan ve i‘tibârî benzetmelere dayanan şeref ünvanı ek isimler değil, devlet teşkilatının hususiyetlerinden gelen bilgilerdir. Müfti, Kadı, İmam, Şeyh, Binbaşı gibi. Ancak kendi gayret ve isteğiyle sahip olunan “Hâfız, Hacı, Hoca” gibi ünvanlar da vardır.
***

Müslüman toplumlarda aristokrasi (asilzâdeler, soylular, kibarlar sınıfı) olmamakla birlikte bir imtiyaz olarak, Resûlüllah Efendimizin (s.a.v.) torunları Hz. Hasan’ın nesebinden gelenlere “Şerif”, Hz. Hüseyin’in soyundan gelenlere de “Seyyid” ünvanları verilmiştir.

Bir isim indeksinin bütün elemanlarını birden kullanmak gerekmez. Vaziyetin icap ettirdiği kısımlar kullanılırlar.

İsim kategorilerinin klasik kullanım sıralanması şöyledir:

Hitab”, “Künye”, “İsim”, “Neseb”, “Lakab”. “Mansıb, uhde, makam-mertebe, ünvan”, “Mahlas (hususi durumlarda kullanmak için seçilen takma ad)”.

Bir de klasik isim listesi içinde bulunmayan “göbek adı” vardır. Yeni doğan bir çocuğun “tâbiiyyeti”ni belirlemek için, yani Müslüman olduğunu tesbit maksadıyla sağ kulağına “ezân-ı Muhammedî”, sol kulağına da “kaamet” okunup asıl ismi söyleninceye kadar geçerli olmak üzere, göbeği kesilirken umumiyetle erkeklere “Mehmed” veya “Ali”, kızlara da “Fatma” veya “Ayşe” adı konulurdu.

__________________________
Kaynak: Ağaç Yayıncılık, Osmanlı Ansiklopedisi, Tarih Medeniyet Kültür, 5, 130-131.
__________________
Soruyu öyle sor ki; ne kendine utanç, ne de sorulana azap olsun.
---------------------------------------------------
[Linki sadece üyelerimiz Görebilir. Üye olmak için tıklayınız...]
[Linki sadece üyelerimiz Görebilir. Üye olmak için tıklayınız...]
[Linki sadece üyelerimiz Görebilir. Üye olmak için tıklayınız...]
[Linki sadece üyelerimiz Görebilir. Üye olmak için tıklayınız...]
[Linki sadece üyelerimiz Görebilir. Üye olmak için tıklayınız...]

Last edited by Halis ECE; 17.11.07 at 08:32 PM.
Halis ECE is offline   Reply With Quote
Unread 18.11.07, 07:31 AM   #2
acelyapekun
Guest
 
acelyapekun's Avatar
 
Posts: n/a
Default Cevap: İsim kültürü, lakap ve ünvanlar

Halis bey elinize beyninize sağlık.. benim için gerçekten çok yararlı bir konu oldu.. teşekkür ediyorum. Allah razi olsun.
  Reply With Quote
Unread 18.11.07, 07:33 AM   #3
bahtiyartepe
Guest
 
bahtiyartepe's Avatar
 
Posts: n/a
Default Cevap: İsim kültürü, lakap ve ünvanlar

Hocam Allah Razi Olsun..
  Reply With Quote
Unread 18.11.07, 07:39 AM   #4
selcenkiraz
Guest
 
selcenkiraz's Avatar
 
Posts: n/a
Default Cevap: İsim kültürü, lakap ve ünvanlar

çok güzel bir yazı genel kültürümüzün ne acınası hallerde olduğunu bu konularda yazılan yazıları okuyunca daha iyi anlıyoruz.. duyarsızlığı çok fazla bir toplum olunca kültür değerlerimize karşı duyarlılığımız da olamıyor. sağolasınız halis bey
  Reply With Quote
Reply

Tags
kültürü, lakap, ünvanlar, İsim


Currently Active Users Viewing This Thread: 1 (0 members and 1 guests)
 
Thread Tools

Posting Rules
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is On
Smilies are On
[IMG] code is On
HTML code is Off
Trackbacks are Off
Pingbacks are Off
Refbacks are Off

Forum Jump

Similar Threads
Thread Thread Starter Forum Replies Last Post
KÜLTÜRÜMÜZDE ÇİFT İSİM VE LAKAP GELENEĞİ Halis ECE Halis ECE 41 27.05.09 06:16 PM
sinema kültürü divitDEDE E-deblügat 7 19.02.09 07:33 PM
Said Nursi'nin kullandığı ünvanlar BelinAY Bediüzzaman Said Nursi 5 19.12.08 02:04 PM
Kültürü Tanımak LeoparGS İslam ve Sosyal Meseleler 0 06.10.08 10:45 PM
Ciddiyet kültürü BelinAY İslami Yazılar ve Makaleler 4 28.07.08 11:11 PM


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283